تفسیر سوره رعد 09 (366)

قومى جهانداران ازین جهان مى برد آن محو است، دیگران بجاى ایشان مى نشاند آن اثبات است، همانست كه پدران مى روند و پسران بجاى ایشان مى نشینند.

و گفته اند این محو و اثبات را روزى و وقتى معین نام زد نیست كه ربّ العزّه مى گوید: «كُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» یعنى محوا و اثباتا.

قومى گفتند روز پنج شنبه است چنانك بیان كردیم در اقوال، قومى گفتند دهم ماه رجب است، قومى گفتند شب قدر است یعنى لیلة التقدیر ...

«أَ وَ لَمْ یَرَوْا»
این آیت بیان تحقیق آن وعده است كه ایشان را داد از عذاب دشمن و نصرت رسول و مؤمنان و اظهار دین اسلام بر دینها.
عكرمه و مجاهد و ابن عباس گفتند: «نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها» آنست كه هر چه در دنیا آباد است از آن شهر شهر و جاى جاى بروزگار خراب مى شود و خلق مى كاهد و از ثمار و نبات بركت مى رود تا آن گه كه در عالم خود یك گوشه آبادان نماند.

و در بعضى اخبار آورده اند كه رسول خدا (ص) جبرئیل را گفت بعد از من هیچ دانسته اى كه ترا بزمین فرستند یا نه؟
گفت یا رسول اللَّه سه بار فرو آیم:
یك بار فرود آیم و شفقت و مهربانى از دلها بر گیرم،
دیگر بار فرو آیم و امانت و بركت از میان خلق بردارم،
سوم بار فرو آیم و قرآن از میان خلق بآسمان باز برم.
...
و قال على (ع): انّما مثل العلماء كمثل الاكفّ اذا قطعت كفّ لم تعد.

«وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ»
میگوید پیش از مشركان مكّه كافران بودند كه با پیغامبران خویش مكر ساختند و در ابطال دین حق ساز بد نهانى بر دست گرفتند، چنانك این مشركان با تو ساز بد مى سازند، آن گه گفت:
«فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِیعاً» ... اى محمد مكر كه تأثیر كند مكر خداى است كه اسباب مكر همه بید خداى تعالى است، ...
مكر چون اضافت با حق جلّ جلاله كنند از تراجع پاك بود و مكر مخلوق نه، همچنین تعجب اضافت با حق كنند و از استنكار پاك بود و تعجب مخلوق نه، و صبر حق از عجز پاك بود و صبر مخلوق نه، و غضب حق از ضجر پاك بود و غضب مخلوق نه، هم نامى هست اما هم صفتى نیست، كه چون وى جلّ جلاله هیچ كس و هیچیز نیست «لَیْسَ كَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ»، «یَعْلَمُ ما تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ» ...

«وَ یَقُولُ الَّذِینَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا»، این كعب اشرف است و اصحاب وى ازین سران جهودان كه نبوّت مصطفى را منكر بودند و مى گفتند: «لَسْتَ مُرْسَلًا» ...

گفته اند كه اللَّه تعالى در قرآن چهار جاى عبد اللَّه سلام را ستوده و كرامت و نواخت بر وى نهاده، امام اهل تورات بود در شام چون خبر بعثت مصطفى (ص) شنید برخاست و قصد مدینه كرد، و در تورات نعت و صفت مصطفى (ص) نیك شناخته بود و دانسته، بیامد تا از وى مسائل پرسد و خبر عیان گردد و علم الیقین بنبوّت و رسالت وى حاصل شود، و در راه كه مى آمد كاروانى دید از مسلمانان كه سوى شام مى شدند، یكى از یاران رسول این آیت مى خواند: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقاً لِما مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً» آن خواندن در وى اثر كرد و او را در صحّت نبوّت مصطفى (ص) یقین افزود و دست بروى خود مى برد كه مبادا كه روى من مسخ كنند ایمان بوى نیاورده، چون بمدینه آمد نزدیك رسول خدا، از وى مسئله ها پرسید، چنانك در اخبار بیارند گویند چهل مسئله پرسید و گویند كه هزار مسئله پرسید و رسول خدا (ص) همه از وحى جواب میداد.